Czasowniki w Ihshi zaczynają się na ni- lub na- (z wyjątkiem siedmiu czasowników będących przyrostkami). Różnica między tymi dwoma grupami czasowników jest niewielka.


Podział czasowników[edytuj | edytuj kod]

W Ihshi czasowniki dzielimy na dwie grupy:

Czasowniki na-[edytuj | edytuj kod]

Czasowniki zaczynające się na na- mogą pojawić sie tylko wtedy, kiedy wykonawca czynności jest ożywiony. Jeśli czasownik zaczynający się na na- z jakiś przyczyn ma opisywać nieożywionego wykonawcę, wtedy na- zmienia się w ni-, a reszta nie ulega zmianie.

  • Przykład: Ahhnamai natetzuhh. [aːnamai natɛʦuː] - Dziecko żyje.
  • Przykład: Shanmai nitetzuhh. [ʂanmai nitɛʦuː] - Noc żyje.

Czasowniki ni-[edytuj | edytuj kod]

Czasowniki zaczynające się na ni- są uniwersalne i nie są zależne od ożywioności wykonawcy lub jej braku.

  • Przykład: Ninenmai niete. [ninɛnmai niɛtɛ] - Człowiek płonie.
  • Przykład: Sheghmai niete. [ʂɛɢmai niɛtɛ] - Serce płonie.


Czasy[edytuj | edytuj kod]

W Ihshi wyróżnia się tylko dwa czasy:

Czas teraźniejszy[edytuj | edytuj kod]

Służy do mówienia o rzeczach trwających obecnie lub mających się zdarzyć w przyszłości.

  • Przykład: Teniete nehhtehhne nitzuhh. [tɛniɛtɛ nɛːtɛːnɛ niʦuː] - Widzę płonące kwiaty.

Czas przeszły[edytuj | edytuj kod]

Używany w przypadku czynności, która miała miejsce w przeszłości i już się zakończyła. Tworzy się go przez dodanie przyrostka me.

  • Przykład: Teniete nehhtehhne nitzuhhme. [tɛniɛtɛ nɛːtɛːnɛ niʦuːmɛ] - Widziałem płonące kwiaty.


Tryby[edytuj | edytuj kod]

W Ihshi tworzymy tryby dodając do czasownika odpowiednie przedrostki. Wyróżniamy następujące tryby:

Tryb rozkazujący (gha-)[edytuj | edytuj kod]

Służy do wydawania bezpośrednich poleceń. Użycie go (szczególnie w stosunku do osoby wyżej postawionej) może zostać odebrane jako wulgarne, dlatego używając go należy zwrócić szczególną uwagę co i do kogo mówimy.

  • Przykład: Ghaahsenesh! [ɢaːhsɛnɛʂ] - Ucisz się!

Tryb proszący (ta-)[edytuj | edytuj kod]

Służy do formułowania próśb i zwrotów grzecznościowych.

  • Przykład: Tatenineesh. [tatɛninɛːʂ] - Proszę zaśnij.

Tryb niekontrolowany (an-)[edytuj | edytuj kod]

Używany gdy chcemy jednoznacznie podkreślić, że wykonawca czynności nie wykonuje jej świadomie czy w sposób kontrolowany przez niego. Pojawia się głównie kiedy mówimy maszynach i automatach wykonujących daną czynność. Służy również do konstrukcji strony biernej.

  • Przykład: teanohiis mahhin [tɛanɔhiːs maːin] - automat robiący kawę


Czasowniki przyrostki[edytuj | edytuj kod]

W Ihshi wyróżnia się siedem czasowników będących przyrostkami. W specyficznych sytuacjach mogą być użyte jak samodzielne czasowniki. W szyku zdania nie zmieniają pozycji rzeczownika do którego są dołączone. Prócz tego rzeczownik z czasownikiem przyrostkowym jest traktowany tak samo jak zwykły czasownik. Są to:

być (-a)[edytuj | edytuj kod]

Dotyczy sytuacji, kiedy wykonawca jest jakiś lub istnieje.

  • Przykład: Utohha utemai. [utɔːa utɛmai] - Drzewo jest zielone.
  • Przykład: Shehh utemaia. [ʂɛː utɛmaia] - Istnieje białe drzewo.

mieć (-she)[edytuj | edytuj kod]

Dotyczy sytuacji kiedy wykonawca czynności jest właścicielem czegoś.

  • Przykład: Inashihh umeshe. [inaʂː umɛʂɛ] - Mam piękny dom.

robić (-is)[edytuj | edytuj kod]

Dotyczy sytacji kiedy wykonawca czynności sprawia, że odbiorca czynności staje się czymś, jakiś lub zaczyna istnieć. Jednak wykonawca czynności nie jest jednocześnie odbiorcą.

  • Przykład: Ohiis. [ɔhiːs] - Robię kawę.

stawać się (-esh)[edytuj | edytuj kod]

Dotyczy sytacji, w których wykonawca czynności zaczyna być czymś, jakiś lub zaczyna istnieć.

  • Przykład: Sanisesh setzumemai. [sanisɛʂ sɛʦumɛmai] - Zostajemy przyjaciółmi.

niszczyć (-om)[edytuj | edytuj kod]

Dotyczy sytacji kiedy wykonawca czynności sprawia, że odbiorca czynności przestaje byś czymś, jakiś lub przestaje istnieć. Jednak wykonawca czynności nie jest jednocześnie odbiorcą.

odstawać się (-gho)[edytuj | edytuj kod]

Dotyczy sytacji, w których wykonawca czynności przestaje być czymś, jakiś lub przestaje istnieć.

używać (-no)[edytuj | edytuj kod]

Dotyczy sytuacji, w których wykonawca czynności wykonuje ją przy pomocy czegoś.


Czasowniki modalne[edytuj | edytuj kod]

W przypadkach kiedy jeden czasownik wymusza obecność drugiego użyta zostanie konstrukcja z imiesłowem.

  • Przykład: Tenigh naghshi. [tɛniɢ naɢʂi] - Umiem latać.
Treści społeczności są dostępne na podstawie licencji CC-BY-SA, o ile nie zaznaczono inaczej.