Conlang Wiki
Advertisement

Hangyl

Hangyl (kor. 한글) jest sylabariuszem używanym do zapisu języka koreańskiego. Jest to jedno z niewielu pism, które zostały stworzone w sposób sztuczny, a nie wyewoluowało z pisma ideograficznego, co jest tym bardziej zaskakujące, że Korea graniczy z Chinami.

Nazwa[]

Z powodu skomplikowanej fonetyki języka koreańskiego, istnieje wiele romanizacji pisma. Na ogół widziane są następujące nazwy:

  • Hangeul lub Han-geul w transkrypcji poprawionej używanej przede wszystkim w Republice Korei
  • Han'gŭl lub hangŭl w transkrypcji McCune'a-Reischauera (czasami zapisuje się bez znaków diakrytycznych: hangul), używanej przede wszystkim w Korei Północnej
  • Hankul w romanizacji Yale
  • Hangyl w transkrypcji polskiej
  1. Pierwotna nazwa brzmiała Hunmin Jeongeum
  2. Północnokoreańczycy preferują nazwę Joseongeul (조선글).

Warto porównać nazwy państw z nazwami pisma używanymi w obu Koreach.

  1. Korea Południowa; nazwa państwa: Hangug, nazwa pisma: hangeul
  2. Korea Północna; nazwa państwa: Joseon, nazwa pisma: joseongeul.

Historia[]

Hunmin Jeong-eum - pierwszy dokument w hangylu

Hangyl powstał w 1443 roku naszej ery, opracowany przez koreańskiego króla Sejonga z dynastii Joseon (żył w latach 1418 - 1450 i był czwartym królem tej dynastii). Jest to jeden z dwóch władców Korei, którym historia nadała przydomek "wielki", drugim był Gwanggaeto z dynastii Goguryeo (za tego władcy Korea nazywała się Goryeo - stąd nazwa kraju w innych językach: "Korea"). Przed utworzeniem hangyla tylko ludzie z wyższych klas byli na tyle wykształceni, by potrafić pisać i czytać. Używało się wtedy pisma chińskiego, w Korei nazywanego hanja lub pisano po chińsku (hanmun). Król Sejong Wielki pragnął, by każdy mieszkaniec jego kraju potrafił czytać i pisać, niezależnie od klasy. Marzył również o charakterystycznym, narodowym piśmie, będącym symbolem Korei. Stąd utworzył 28 liter alfabetu koreańskiego. Pewne zapisy wskazują na to, że służba króla miała negatywne uczucia w stosunku do władcy, gdyż ten nie konsultował z nimi swoich projektów - prawdopodobnie hangyl powstał w zupełnej tajemnicy lub wiedziała o nim tylko rodzina królewska. Projekt został ukończony pod koniec 1443 lub na początku 1444 roku i opublikowany w 1446 w dokumencie "The Proper Sounds for the Education of the People"POTRZEBNE TŁUMACZENIE, po koreańsku Hunmin Jeong-eum. Data jego publikacji, 9 października, jest dziś dniem hangyla w Korei Południowej. W Północnej dzień ten obchodzi się 15 stycznia.
Większość Koreańczyków była w tamtych czasach analfabetami i tylko arystokracja (yangban) mogła pisać i czytać. Po ujawnieniu hangyla król miał nadzieję na zmianę tej sytuacji. Haerye mówi: "Mądry człek może się zapoznać z tym pismem zanim skończy się ranek; a głupiec w ciągu dziesięciu dni."
Arystokracja koreańska jednak była zdecydowanie przeciwko edukacji chłopstwa i prostych ludzi. Wśród nich był Choe Manri oraz inni konfucjanie, którzy uważali, że hanja powinna być jedynym legalnym pismem. W 1504 roku dziesiąty król, Yeonsangun, zabronił nauki hangyla, a pisma w pim napisane uznał za zakazane.
W szesnastym wieku miało nastąpić pewne odrodzenie pisma, tworzono w nim tzw. gasa (tradycyjna poezja koreańska) oraz sijo (również rodzaj poezji).
Wraz z rosnącymi nastrojami patriotycznymi w Korei w XIX wieku i dążeniami Japonii do wyłączenia Korei z chińskiej strefy wpływów, nastąpiła tzw. "reforma Gabo" i wraz z nią - pierwsze dokumenty w hangylu (prawd. 1894 r.). W 1910 roku Korea została zaanektowana przez Japonię, ale pod tą okupacją wprowadzono naukę hangyla w szkołach, a w pismach oficjalnych używano zarówno hangyl, jak i hanja.
Po odzyskaniu niepodległości w 1945 używano obu pism, chociaż użycie hanja malało. W dzisiejszej Korei Południowej można zauważyć niemal całkowity zanik użycia tego pisma, natomiast w Korei Północnej hanja została zakazana całkowicie i w obu Koreach obecnie używa się niemal wyłącznie hangyla.

Alfabet czy sylabariusz?[]

Właściwie oba pojęcia są poprawne. Hangyl posiada pewne cechy, które czynią go unikalnym. Istnieją wielkie możliwości tworzenia słownictwa, gdyż używa się liter, jak w alfabetach. Jednak każdą literę łączy się z innymi tworząc sylaby - co przemawia za nazywaniem tego pisma sylabariuszem.

 ㅁ + ㅜ + ㄴ = 문
 ㄱ + ㅏ + ㅇ + 강
 ㅅ + ㅘ + ㅂ + ㅅ = 솺

Znaki[]

Znaki nazywa się jamo - znaki matki. Często przy nauce hangyla stosuje się takie porównania; ponieważ samogłoski nie mogą znajdować się na początku znaku, nazywa się je "dziećmi" (moeum; 모음; 母音; dosłownie "dźwięk matki", tłumaczone jako "wołanie za mamą").. Dzieci muszą być przy "mamie" (ja'eum; 자음; 子音; dosłownie "dźwięk dziecka", tłumaczone czasem jako "wołanie za dzieckiem") - spółgłoskach. Spółgłoski jednakże również nie mogą być całkiem same - znak składający się z pojedynczej litery (jamo) jest niepoprawny.

powiększony znak znak bez powiększenia nazwa:
transkrypcja poprawiona
wymowa:
transkrypcja
poprawiona
wymowa IPA
wymowa:
transkrypcja
polska
SPÓŁGŁOSKI
Spółgłoski są nazywane "matkami". Mimo, iż nigdy nie występują pojedynczo czy w parze, są w stanie rozpoczynać i kończyć znak. Każda matka musi mieć przy sobie dziecko - samogłoskę. Utworzona wtedy sylaba jest poprawna. Znak ieung ㅇ jest spółgłoską tylko na końcu znaku - wtedy jest czytany jako [ŋ]. Warto zauważyć, iż wiele spółgłosek zmienia swoją wymowę gdy jest na końcu wyrazu - należą do takich siot ㅅ, jieut ㅈ, chieut ㅊ i hieut ㅎ.
Pd: giyeok (기역)
Pn: gieuk (기윽)
g, k
pomiędzy [g] i [k]
k lub g
Pd&Pn: nieun (니은) n
[n]
n
Pd: digeut (디귿)
Pn: dieut (디읃)
d, t
pomiędzy [d] i [t]
t, d
Pd&Pn: rieul (리을) l, r
[ɾ] lub [l]
l, r
Pd&Pn: mieum (미음) m
[m]
m
Pd&Pn: bieup (비읍) b, p
pomiędzy [b] i [p]
p, b
Pd: siot (시옷)
Pn: sieut (시읏)
s
[s]
s
Pd&Pn: ieung (이응) ng
początkowe ø, jeśli końcowe, to [ŋ]
ng
Pd&Pn: jieut (지읒) j
na ogół [ʣ], czasem pomiędzy [ʥ] lub [ʨ]
dź lub dz
Pd&Pn: chieut (치읓) ch
h]
czh, ćh
Pd&Pn: kieuk (키읔) k
[kh]
kh
Pd&Pn: tieut (티읕) t
[th]
th
Pd&Pn: pieup (피읖) p
[ph]
ph
Pd&Pn:hieut (히읗) h
[x]
h
SPÓŁGŁOSKI PODWÓJNE
Spółgłoski podwójne zapisywane są jako dwie identyczne spółgłoski. Istnieje tylko pięć takich par. Zazwyczaj zapisuje się je jako podwójna spółgłoska, np. kk czy tt, ale trzeba pamiętać, że w języku koreańskim, jak również i w japońskim nie podwaja się spółgłosek podobnie jak w języku polskim. Spółgłoska podwójna jest w rzeczywistości po prostu spółgłoską mocniejszą, jak niemieckie "s" oraz "ß".
Pd: ssanggiyeok (쌍기역)
Pn: doengieuk (된기윽)
kk kk
Pd: ssangdigeut (쌍디귿)
Pn: doendieut (된디읃)
tt tt
Pd: ssangbieup (쌍비읍)
Pn: doenbieup (된비읍)
pp pp
Pd: ssangsiot (쌍시옷)
Pn: doensieut (된시읏)
ss ss
Pd: ssangjieut (쌍지읒)
Pn: doenjieut (된지읒)
jj c
SAMOGŁOSKI
Zwane również "dziećmi". Dziecko - jak to dziecko - nie może przeżyć bez matki. Tak właśnie tłumaczy się fakt, że sylaba nigdy nie może się zacząć od samogłoski. Jeżeli jest to konieczne - dziecku daje się matkę uniwersalną ieung ㅇ, która może być mamą każdego dziecka. W takiej sytuacji spółgłoska ieung, która normalnie działa jako /ng/, traci wartość fonetyczną, czyli staje się niema. Sylabę natomiast może kończyć samogłoska, ale może i spółgłoska. Nigdy natomiast nie można utworzyć znaku składającego się z jednej litery - czy to dziecka, czy matki.
Pd&Pn: a (아) a
[a]
a
Pd&Pn: ya (야) ya
[ja]
ja
Pd&Pn: eo (어) eo
[ʌ]
ŏ
Pd&Pn: yeo (여) yeo
[jʌ]
Pd&Pn: o (오) o
[o]
o
Pd&Pn: yo (요) yo
[jo]
jo
Pd&Pn: u (우) u
[u]
u
Pd&Pn: yu (유) yu
[ju]
ju
Pd&Pn: eu (으) eu
[ɨ]
y
Pd&Pn: i (이) i
[i]
i
Pd&Pn: ae (애) ae
[ɛ]
e
Pd&Pn: yae (얘) yae
[jɛ]
je
Pd&Pn: e (에) e
[e]
e
Pd&Pn: ye (예) ye
[je]
je
Pd&Pn: oe (외) oe
[we]
we
Pd&Pn: wi (위) wi
[wi]
wi
Pd&Pn: ui (의) ui
[ɨi]
yi
Pd&Pn: wa (와) wa
[wa]
wa
Pd&Pn: wae (왜) wae
[wɛ]
ue
Pd&Pn: we (웨) we
[we]
we
Pd&Pn: weo (워) weo
[wʌ]
uo
Litery historyczne
powiększony znak znak bez powiększenia najczęściej spotykana nazwa wymowa
IPA
uwagi
Hangyl powstał w 1664 wieku i przez długi czas był zakazany, a Korea pozostawała pod wpływami najpierw Chin, potem Japonii. Alfabet zmieniał się nie raz i stąd znamy litery, które obecnie już nie są używane.
arae a 아래아
"niskie a"
ə albo ʌ dziś raczej zapisywane
jako ㅏ, ale wciąż
jest używane w dialekcie
j. koreańskiego wyspy Jeju
bansiot 반시옷 [ʐ] prawdopodobnie występował w tych miejscach, gdzie w chińskim tylnojęzykowe ż [ʐ], obecnie zastąpiony początkowym ieungiem
yeorin hieuh 여린 히읗
"lekkie h"
lub doen ieung 된 이응
"silne ieung"
ʔ słabsze niż ㅎ,
ale mocniejsze niż ㅇ
yet-ieung 옛이응 ŋ z czasem zastąpione przez ㅇ,
graficznie oba podobne, ale
ㆁ ma długą antenkę,
a ㅇ krótką albo w ogóle jej nie ma
gabyeoun bieup 가벼운비읍 f używane głównie do zapisu
słów poch. chińskiego
ssanghieuh 쌍히읗
"podwójne hieuh"
ɣ̈ʲ albo ɣ
ssang-ieung 쌍이응
"podwójne ieung"
brak danych używane do słów chińskich
Inne historyczne
chiteum siot brak danych używany do transkrypcji chińskiego
chiteum ssangsiot brak danych używany do transkrypcji chińskiego
chiteum chieut brak danych używany do transkrypcji chińskiego
chiteum ssangchieut brak danych używany do transkrypcji chińskiego
chiteum hieut brak danych używany do transkrypcji chińskiego
ceong chieum siot brak danych używany do transkrypcji chińskiego
ceong chieum ssangsiot brak danych używany do transkrypcji chińskiego
ceong chieum chieut brak danych używany do transkrypcji chińskiego
ceong chieum ssangchieut brak danych używany do transkrypcji chińskiego
ceong chieum hieut brak danych używany do transkrypcji chińskiego
brak danych brak danych wym. prawdop. /bsg/
brak danych brak danych wym. prawdop. /bsd/
brak danych brak danych używane do słów chińskich
brak danych brak danych używane do słów chińskich
brak danych brak danych używane do słów chińskich
brak danych brak danych używane do słów chińskich
Advertisement