Język Na'vi (nazwa własna: [ˈnaʔvi]) – sztuczny język a priori stworzony przez profesora Szkoły Biznesu im. Marshalla (USA), lingwistę Paula Frommera na potrzeby filmu Jamesa Camerona "Avatar" (2009), którym posługują się rdzenni mieszkańcy świata Pandora.

Wymowa i pisownia[edytuj | edytuj kod]

Na'vi charakteryzuje się dość nieskomplikowaną fonetyką, z cechami typowymi dla języków wielu kultur słabo rozwiniętych (tj. języki Indian, afrykańskie, niektóre azjatyckie), zapisywane zmodyfikowanym pismem łacińskim. Użytkownicy języka nie rozwinęli własnego pisma, toteż wzorem są litery używane do zapisu języka angielskiego, z którego też wprowadzono niektóre zapożyczenia (np. kunsìp, z ang. "gunship").

Język posiada pary głosek zwartych bezdźwięczna - ejektywna w miejsce dźwięcznej - bezdźwięcznej, tj. [pʼ], [tʼ] i [kʼ], zapisywane <px>, <tx>, <kx>, a także sonanty, tj. <ll> dla [l̩] i <rr> dla [r̩]. Zwarcie krtaniowe ma status fonemu.

Samogłoski[edytuj | edytuj kod]

przednie tylne
przymknięte
i [i]
u
[u] [ʊ]
ì [ɪ]
średnie
e [ɛ]
o [o]
otwarte
ä [æ]
a [a]

W Na'vi jest siedem podstawowych samogłosek: a ä e i ì o u oraz cztery dyftongi: <aw> dla zapisu [aw], <ew> dla [εw], <ay> dla [aj] i <ey> dla [εj].

Oboczności samogłosek[edytuj | edytuj kod]

Końcowa samogłoska krótkich słówek funkcyjnych zanika przed wyrazem rozpoczynającym się inną samogłoską, np. lu (być) w l-ayngakip (który jest wśród was).

Spółgłoski[edytuj | edytuj kod]

W nawiasach - zapis wg Paula Frommera.

Wargowe Dziąsłowe Podniebienne Miękkopodniebienne Krtaniowe
Ejektywne px [pʼ] tx [tʼ]   kx [kʼ]  
Wybuchowe p [p] t [t]   k [k] [ʔ]
Afrykaty   ts (c) [ts]      
Szczelinowe f [f]
v [v]
s [s]
z [z]
    h [h]
Nosowe m [m] n [n]   ng (g) [ŋ]  
Półsamogłoski w [w] r [ɾ]
l [l]
y [j]  

Oboczności spółgłosek[edytuj | edytuj kod]

Głoska ng upodabnia się do następujących po niej m i n, więc tìng mikyun (słuchać) i tìng nari (patrzeć) są wymawiane zazwyczaj jako tìm mikyun i tìn nari.

Przed pewnymi przedrostkami i przedimkami występuje lenicja spółgłosek zwartych, ejektywów i afrykaty:

Podstawowa px p tx t ts kx k '
Osłabiona p f t s s k h

Np. liczba mnoga od po (on/ona) to ayfo (oni/one) lub po prostu fo.

Gramatyka[edytuj | edytuj kod]

Spotyka się wiele nieczęsto spotykanych elementów, jak np. odmiana czasownika przez wrostki, topikalizacja, ergatywność. Wszystkie elementy języka Na'vi można spotkać w językach naturalnych, ale kombinacja jest unikatowa.

Zaimki[edytuj | edytuj kod]

Istnieje rozróżnienie na „my” inkluzywne (my z tobą) i ekskluzywne (my bez ciebie).

  Liczba
Pojedyncza Podwójna Potrójna Mnoga
1. os. ekskl. oe moe pxoe ayoe
inkl. oeng pxoeng ayoeng
2. os. nga menga pxenga aynga
3. os. po mefo pxefo ayfo
fo

Opcjonalne formy honoryfikatywne pierwszej i drugiej osoby to odpowiednio ohe i ngenga. Do zaimków dzierżawczych zalicza się ngeyä (twój) i peyä (jego/jej). Płeć trzeciej osoby l. poj. można odróżnić zaimkami poan (on) i poé (ona). Zaimki odmieniają się jak rzeczowniki.

Czasowniki[edytuj | edytuj kod]

Czasowniki odmieniają się przez czas i aspekt, ale nie przez osobę. Przy odmianie dodaje się infiksy - wrostki, które dodaje się przed przedostatnią sylabą słowa. Nie są one oznaczane, jeśli można domyślić się okoliczności z kontekstu.

Drugi wrostek może dotyczyć ewidencjalności lub nacechowania emocjonalnego

Słownictwo[edytuj | edytuj kod]

Słowotwórstwo[edytuj | edytuj kod]

Do tworzenia rzeczowników abstrakcyjnych służy przedrostek tì-, np.:

  • tìngay (prawda) od ngay (prawdziwy);

Nazwę wykonawcy czynności tworzy się przyrostkiem -yu, np.:

  • táronyu (łowca) od táron (polować);

Przymiotniki powstają od rzeczowników za pomocą prefiksu le-, np.:

  • lehrrap (niebezpieczny) od hrrap (niebezpieczeństwo);

Przysłówki można utworzyć przedrostkiem nì-, np.:

  • nìftúe (łatwo) od ftúe (łatwy).

Część wyrazów została stworzona przez zestawianie ze sobą innych słów, np. yomtìng (karmić) to dosłownie dawać jedzenie. Inne czasowniki - np. si irayo (dziękować) - zostały utworzone słówkiem si (robić)

Zwroty grzecznościowe[edytuj | edytuj kod]

  • Kaltxì. - Witaj!
  • Ngaru lu fpom srak? - Jak się masz?
  • Mipa zìsìt lefpom ngaru! - Szczęśliwego nowego roku!
  • Rutxé. - Proszę.
  • Iráyo. - Dziękuję.
  • Óe ngáru seiyí iráyo. - Dziękuję ci.
  • Kìyeváme. - Do zobaczenia.
  • Óe ómum. - Wiem.
  • Tslolám. - Zrozumiałem.
  • Tsún tivám. - Nieźle.

Przykładowe zdania[edytuj | edytuj kod]

Kaltxì. Nga-ru lu fpom srak?
Powitanie. Ty-CEL być dobre-samopoczucie pytanie?
  • Witaj, jak się masz?
Tsun oe nga-hu nì-Na’vi p‹iv›ängkxo a fì-’u oe-ru prrte’ lu.
mieć możliwość ja z tobą w Na'vi rozmawiać <TR.ŁĄCZ> że to ja-CEL przyjemność być
  • To przyjemność móc rozmawiać z tobą w Na'vi.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Treści społeczności są dostępne na podstawie licencji CC-BY-SA, o ile nie zaznaczono inaczej.