Conlang Wiki
Linia 57: Linia 57:
 
===Drogi===
 
===Drogi===
 
* '''Elatyw''' (''-uhrek'') - droga z wnętrza danego przedmiotu
 
* '''Elatyw''' (''-uhrek'') - droga z wnętrza danego przedmiotu
* '''Ablatyw - delatyw''' (''-vohrek'') - droga z powierzchni lub okolic danego przedmiotu
+
* '''Ablatyw - delatyw''' (''-vohrek'') - droga z powierzchni, okolic danego przedmiotu
 
* '''Prolatyw''' (''-mik'') - droga przez dany przedmiot
 
* '''Prolatyw''' (''-mik'') - droga przez dany przedmiot
   
Linia 68: Linia 68:
 
* '''Celownik''' (''-zuśtik'') - darowanie rzeczy danej osobie; przeznaczanie, poświęcanie czynności danej osobie
 
* '''Celownik''' (''-zuśtik'') - darowanie rzeczy danej osobie; przeznaczanie, poświęcanie czynności danej osobie
 
* '''Ablatyw - posesyw''' (''-zuśrek'') - darowanie rzeczy przez daną osobę, powodowanie czynności przez daną osobę
 
* '''Ablatyw - posesyw''' (''-zuśrek'') - darowanie rzeczy przez daną osobę, powodowanie czynności przez daną osobę
  +
  +
===Czasu===
  +
* '''Essyw''' (''-vek'') - odbywanie się podczas trwania danego przedmiotu/czynności
  +
* '''Allatyw''' (''-vohtik'') - następstwo czasowe przed danym wydarzeniu
  +
* '''Ablatyw - delatyw''' (''-vohrek'') - następstwo czasowe po danym wydarzeniu
  +
* '''Elatyw''' (''-uhrek'') - początek przedziału czasowego
  +
* '''Illatyw''' (''-uhtik'') - koniec przedziału czasowego
   
 
===Inne===
 
===Inne===

Wersja z 19:02, 12 lut 2010

Przypadki w języku ęmuckim

Mianownik

Mianownik w języku ęmuckim oznacza podmiot zdania nieprzechodniego (np. Martat sų-tof.Marta idzie.), agensa (podmiot zdania przechodniego, np. Marek sut Marta-solnį-tof. - Marek widzi idącą Martę). Może zostać dołączony po czasowniku za pomocą spójki -a- (np. Sų-tof-a-Martat), co spotyka się powszechnie w języku mówionym, potocznym; owe formy są częściej tworzone dla czasowników przechodnich niż nieprzechodnich.

Mianownik jest także formą słownikową danego słowa. Końcówki:

  • gr. I - t (przed samogłoską a, e, i, u, y)
  • gr. II - ot
  • gr. III a - spółgłoski l, p, n, r, k, f
  • gr. III b - h
  • gr. IV a i b - ś, j

Kauzatyw

Czasami niektóre czasowniki przez odpowiednie dopełnienia dalsze (wyrażone przypadkami poimkowymi) przyjmują formę kauzatywną. Wówczas mianownik nie oznacza eksperiensa (podmiotu zdania nieprzechodniego jako osoby odczuwającej czynność), ale sprawcę czynności: Marek Martazuśtik nopu-solnį-tof. - Marek pokazuje Marcie piłkę (dosł. Marek dla Marty widzi piłkę.), a nawet Marek Martazuśtik sutboś-solnį-tof. - Marek pokazuje Marcie, jak iść (dosł. Marek dla Marty widzi chodzenie). Analogicznie można to przedstawić jako Marta Marekzuśrek sutboś-solnį-tof (dosł. Marta od Marka widzi chodzenie), jednak tej drugiej możliwości się zazwyczaj nie stosuje.

Imiesłów kauzatywny

Innym sposobem wyrażenia formy kauzatywnej jest tzw. imiesłów kauzatywny'. Zaletą wykorzystania tego wariantu jest kauzatywność niezależna od dopełnień i, co za tym idzie, możliwość tworzenia pochodnych czasowników zawierających domyślnie tę właściwość.

Imiesłów kauzatywny jest tworzony poprzez:

  • gr. I - odcięcie końcowej spółgłoski -t i dodanie -śket
  • gr. II - dodanie do końcówki -ket
  • gr. III a - dodanie do końcówki -ket (może powstać geminata -kk(et))
  • gr. III b - zmianę końcówki -h na -tket
  • gr. IV a i b - dodanie końcówki -ket

Orzecznikownik

Odpowiednia część mowy (najczęściej rzeczownik, przymiotnik lub imiesłów) łączy się z łącznikiem (stała grupa wyrazów) w przypadku orzecznikowym tworząc czasownik. Orzecznikownik służy także do tworzenia przymiotników (po dodaniu sufiksu -myt).

Tworzenie orzecznikownika:

  • gr. I - zamiana końcowej spółgłoski -t na nosową półotwartą zapisywaną ogonkiem lub tyldą
  • gr. II - dodanie do końcówki
  • gr. III a - dodanie do końcówki -tǫ
  • gr. III b - zmiana końcówki -h na -tǫ
  • gr. IV a i b - dodanie do końcówki

Dopełniacz

Dopełniacz zazwyczaj oznacza dopełnienie bliższe (dołączony przed orzecznikiem): Syr'atkan-varą-tofmeśTworzę języki. Może także mieć funkcję opisową (Syr'atkan-vorunForum językowe). Tworzenie dopełniacza:

Ta sekcja wymaga uzupełnienia

Dopełniacz utworzony od przymiotnika (końcówka -myt) może mieć dwie formy:

  • -my lub właściwą dla danego przymiotnika, jeśli nie jest on zakończony na myt – jeśli określa inny dopełniacz lub przyjął znaczenie rzeczownikowe (występuje jako dopełnienie bliższe)
  • -me (jeśli przymiotnik nie jest zakończony na myt, końcówka jest dołączana do orzecznikownika) – jeśli jest określeniem równorzędnym z innymi dopełniaczami, lub jeśli jest jedynym dopełniaczem, ale pełni funkcję przydawki.

Przypadki poimkowe

W języku ęmuckim występuje specyficzna grupa poimków zrostowych dołączanych do imienia w specjalnym przypadku - postpozytywie. Jest on tworzony w poszczególnych grupach poprzez:

  • gr. I - odcięcie końcowej spółgłoski -t
  • gr. II - dodanie do końcówki -o
  • gr. III a - dodanie do końcówki -to
  • gr. III b - zmianę końcówki -h na -to
  • gr. IV a - zmianę końcówki na -jśi
  • gr. IV b - dodanie końcówki -zi

Miejsca

  • Inesyw (-uh) - położenie wewnątrz danego przedmiotu
  • Adesyw (-voh) - położenie na powierzchni lub w pobliżu danego przedmiotu

Drogi

  • Elatyw (-uhrek) - droga z wnętrza danego przedmiotu
  • Ablatyw - delatyw (-vohrek) - droga z powierzchni, okolic danego przedmiotu
  • Prolatyw (-mik) - droga przez dany przedmiot

Celu drogi

  • Illatyw (-uhtik) - kierunek do wnętrza danego przedmiotu
  • Allatyw (-vohtik) - kierunek na powierzchnię danego przedmiotu

Stanu posiadania

  • Posesyw (-zuś) - posiadanie przez daną osobę
  • Celownik (-zuśtik) - darowanie rzeczy danej osobie; przeznaczanie, poświęcanie czynności danej osobie
  • Ablatyw - posesyw (-zuśrek) - darowanie rzeczy przez daną osobę, powodowanie czynności przez daną osobę

Czasu

  • Essyw (-vek) - odbywanie się podczas trwania danego przedmiotu/czynności
  • Allatyw (-vohtik) - następstwo czasowe przed danym wydarzeniu
  • Ablatyw - delatyw (-vohrek) - następstwo czasowe po danym wydarzeniu
  • Elatyw (-uhrek) - początek przedziału czasowego
  • Illatyw (-uhtik) - koniec przedziału czasowego

Inne

  • Komitatyw (-ak) - występowanie z danym przedmiotem lub osobą
  • Abesyw (-kik) - występowanie bez danego przedmiotu lub osoby
  • Instruktyw (-namik) - sposób typowy dla danej osoby lub przy wykorzystaniu danego przedmiotu[1]
  • Translatyw (-natik) - przemiana w daną osobę lub przedmiot
  • Essyw (-vek) - odbywanie się podczas trwania danego przedmiotu/czynności

Przypisy

  1. Rzadko używany ze względu na wyparcie przez formy przysłówkowe.